Kiến thức

Chuyên đề: ESTE ĐA CHỨC

Một số chú ý khi giải toán
1. Một số công thức tổng quát của este đa chức

– Este tạo thành từ axit đơn chức và ancol đa chức (n chức): (RCOO)$_n$R
– Este tạo thành từ axit đa chức (n chức) và ancol đơn chức: R(COOR’)$_n$
– Este tạo thành từ axit đa chức (n chức) và ancol đa chức (m chức): R$_m$ (COOR’)$_{n.m}$R’$_n$. Khi n = m thành R(COOR’)$_n$R’ → este vòng
– Este no, 2 chức, mạch hở: CnH2n-2O4

2. Phản ứng xà phòng hóa:
x = $frac{{{n_{NaOH}}}}{{{n_{este}}}}$ → x là số nhóm chức este
– Khi xà phòng hóa este 2 chức với dung dịch NaOH cho:
* 1 muối + 1 ancol + 1 anđehit thì este đó có cấu tạo: R$^1$ – OOC – R – COO – CH = CH – R$^2$
Phản ứng: R$^1$ – OOC – R – COO – CH = CH – R$^2$ + NaOH → NaOOC – R – COONa + R$^1$ OH + R$^2$ – CH$_2$ – CHO
* 2 muối + 1 ancol thì este đó có cấu tạo: R$^1$ – COO – R – OOC – R$^2$
Phản ứng: R$^1$ – COO – R – OOC – R$^2$ + 2NaOH → R$^1$ – COONa + R$^2$ – COONa + R(OH)$_2$
Ta có : ${n_{O{H^ – }}} = 2{n_{este}} = sum {{n_{muoi}}} = {n_{ancol}} = {n_{este}}$
* 1 muối + 2 ancol thì este đó có cấu tạo: R$^1$ – COO – R – OOC – R$^2$
Phản ứng: R$^1$ – OOC – R – COO – R$^2$ + 2NaOH → NaOOC – R – COONa + R$^1$OH + R$^2$OH
Ta có : ${n_{O{H^ – }}} = 2{n_{muoi}} = 2{n_{este}};,{n_{O{H^ – }}} = 2sum {{n_{ruou}}} $
* 1 muối + 1 ancol thì este đó có cấu tạo: R(COOR’)$_2$ hoặc (RCOO)$_2$R’
Phản ứng: R(COOR’)$_2$ + 2NaOH → NaOOC – R – COONa + 2R’OH
(RCOO)$_2$R’ + 2NaOH → 2RCOONa + 2R’(OH)$_2$

BÀI TẬP TỰ LUẬN
Bài 1(ĐH Y -1998):
Hợp chất hữu cơ X chứa một loại nhóm chức có CTPT là C$_8$H$_{14}$O$_4$. Khi thủy phân X trong dung dịch NaOH thu được một muối và hỗn hợp hai ancol A và B. Phân tử ancol B có số nguyên tử cacbon nhiều gấp đôi trong A. Khi đun nóng với H$_2$SO$_4$ đặc, A cho một anken và B cho 2 anken. Tìm CTCT của X

Hướng dẫn

X + NaOH 1 muối + 2 ancol => X: R$_1$OOC-R-COOR$_2$
A, B đều tạo ra anken => A, B phải có ít nhất 2 nguyên tử C
X có 8C, có 2 nhóm –COO, B có số C gấp đôi số C của A=> A có 2C (C$_2$H$_5$OH) và B có 4C (C$_4$H$_9$OH) có CTCT: CH$_3$-CHOH-CH$_2$CH$_3$
Axít tạo ra este là axit oxalic: HOOC-COOH
→ X: COO-CH$_2$-CH$_3$
|
COO-CH(CH$_3$)-CH$_2$-CH$_3$

Bài 2(ĐH TCKT-1992): Ba chất hữu cơ A, B, D có cùng CTPT C$_6$H$_{10}$O$_4$, mạch thẳng, không tác dụng với Na. Xác định CTCT của A, B, D và viết ptpứ minh họa biết rằng khi tác dụng với dd NaOH thì A tạo thành 1 muối và 2 ancol kế tiếp nhau trong dãy đồng đẳng, B tạo thành 2 muối và 1 ancol, D tạo thành 1 muối và 1 ancol

Hướng dẫn

X không phản ứng với Na => X không có H linh động
A + NaOH 1 muối + 2 ancol kế tiếp nhau trong cùng 1 dãy đồng đẳng. Vậy A là este của axit 2 chức no và 2 ancol no đơn chức đồng đẳng kế tiếp => CTCT của A: CH$_3$OOC-CH$_2$-COO-C$_2$H$_5$
B + NaOH 2 muối + 1ancol => B là este của ancol 2 chức no và 2 axit đơn chức no
=> CTCT của B: HCOO-CH$_2$-CH$_2$-CH$_2$-OOCCH$_3$ hoặc HCOO-CH$_2$-CH$_2$-OOC-CH$_2$-CH$_3$
D + NaOH 1 muối + 1 ancol => D là este của 1 axit no 2 chức và 1 ancol no đơn chức hoặc 1 axit no đơn chức và 1 ancol no hai chức. Vậy D có thể có các CTCT sau:
CH$_3$-OOC-CH$_2$-CH$_2$-COOCH$_3$ ; C$_2$H$_5$-OOC-COO-C$_2$H$_5$ ; CH$_3$-COO-CH$_2$-CH$_2$-OOC-CH$_3$

Bài 3(ĐHNT-1994): Chất A có CTPT là C$_{11}$H$_{20}$O$_4$ . A tác dụng với NaOH tạo ra muối của axit hữu cơ B mạch thẳng và 2 ancol là etanol và propanol-2. Hãy viết CTCT của A, B và gọi tên chúng

Hướng dẫn

A: C$_{11}$H$_{20}$O$_4$ + NaOH muối + C$_2$H$_5$OH + CH$_3$-CHOH-CH$_3$ => A là este tạo nên từ axit no 2 chức và 2 ancol trên => CTCT của a là: C$_2$H$_5$OOC-CH$_2$-CH$_2$-CH$_2$-CH$_2$-COO-CH-(CH$_3$)$_2$

Bài 4(ĐHYD TP.HCM-1997): Một chất X có CTPT C$_8$H$_{12}$O$_5$, mạch hở. Thủy phân X trong môi trường axit thu được glyxerol và 2 axit đơn chức A, B hơn nhau 1 nguyên tử cacbon. B cộng nước cho chất hữu cơ C (sản phẩm chính). Xác định CTCT của X, A, B, C và viết ptpứ minh họa
Hướng dẫn
X có dạng: $R – COO – {C_x}{H_y} – OOC – {R^,}$

Bài 5: Để thủy phân 0,1 mol este A chỉ chứa 1 loại nhóm chức cần dùng vừa đủ 100gam dd NaOH 12%, thu được 20,4 gam muối của một axit hữu cơ và 9,2 gam một ancol. Xác định CTPT, viết CTCT và gọi tên este đó. Biết 1 trong 2 chất (ancol hoặc axit) tạo thành este là đơn chức

Hướng dẫn

(HCOO)3-C$_3$H$_5$ (glixerol trifomat)

Bài 6: Este A có CTPT là C$_7$H$_{12}$O$_4$ chỉ chứa một loại nhóm chức.Để thủy phân 16 gam A cần dùng vừa đủ 200 gam dd NaOH 4%, thu được một ancol B và 17,8 gam hh 2 muối. Xác định CTCT của A

Hướng dẫn

A là este 2 chức có dạng :R$_1$-COO-R-OOC-R$_2$ => CTCT: HCOO-CH$_2$-CH$_2$-OOC-C$_3$H$_7$
Hoặc CH$_3$-COO-CH$_2$-CH$_2$-OOC-C$_2$H$_5$

Bài 7: Đun nóng 0,1 mol este A với một lượng vừa đủ dd NaOH thu được 13,4 gam muối của một axit hữu cơ B với 9,2 gam ancol đơn chức. Cho ancol đó bay hơi ở 1270C và 600mmHg chiếm thể tích là 8,32 lít. Xác định CTCT của A

Hướng dẫn

A là este 2 chức có dạng R(COOC$_2$H$_5$)2 => CTCT: C$_2$H$_5$ -OOC—COO-C$_2$H$_5$

Bài 8: Cho 2,54 gam este A bay hơi trong một bình kín dung tích 0,6 lít, ở nhiệt độ 136,5$^0$C. Người ta nhận thấy khi este bay hơi hết thì áp suất trong bình là 425mmHg
a) Xác định khối lượng phân tử của A
b) Để thủy phân 25,4 gam A cần dùng 200gam dd NaOH 6%. Mặt khác khi thủy phân 6,35gam A bằng xút thu được 7,05 gam muối duy nhất. Xác định CTCT và gọi tên este biết rằng một trong hai chất (ancol hoặc axit) tạo nên este là đơn chức

Hướng dẫn

A là (CH$_2$=CH-COO)3-C$_3$H$_5$ (glixerol tri acrylat)

TRẮC NGHIỆM ESTE ĐA CHỨC
Câu 1:
Cho 21,8 gam chất hữu cơ X mạch hở chỉ chứa một loại nhóm chức tác dụng với 1 lít dung dịch NaOH 0,5M thu được 24,6 gam muối và 0,1 mol ancol. Lượng NaOH dư được trung hoà vừa hết bởi 0,5 lít dung dịch HCl 0,4M. Công thức cấu tạo của X là
A. (HCOO)3C$_3$H$_5$.
B. (CH$_3$COO)2C$_2$H$_4$.
C. (CH$_3$COO)3C$_3$H$_5$.
D. C$_3$H$_5$(COOCH$_3$)$_3$.

Câu 2: Để thuỷ phân 0,01 mol este tạo bởi một ancol đa chức và một axit cacboxylic đơn chức cần dùng 1,2 gam NaOH. Mặt khác để thủy phân 6,35 gam este đó cần 3 gam NaOH, sau phản ứng thu được 7,05 gam muối. Công thức cấu tạo của este đó là
A. (CH$_3$COO)3C$_3$H$_5$.
B. (CH$_2$ = CHCOO)$_3$C$_3$H$_5$.
C. (CH$_2$ = CHCOO)$_2$C$_2$H$_4$.
D. (C$_3$H$_5$COO)$_3$C$_3$H$_5$.

Câu 3: Để điều chế một este X, dùng làm thuốc chống muỗi gọi tắt là DEP người ta cho axit Y tác dụng với một lượng dư ancol Z. Muốn trung hoà dung dịch chứa 1,66 gam Y cần 100 ml dung dịch NaOH 0,2M. Trong dung dịch ancol Z 94% (theo khối lượng) tỉ lệ số mol . Biết 100 < MY < 200. Công thức cấu tạo của X là
A. CH$_2$ = CHCOOCH$_3$.
B. C$_6$H$_5$COOC$_2$H$_5$.
C. C$_6$H$_4$(COOC$_2$H$_5$)2.
D. (C$_2$H$_5$COO)2C$_6$H$_4$.

Câu 4: Đun nóng 0,1 mol X với lượng vừa đủ dd NaOH thu được 13,4g muối của axit hữu cơ đa chức B và 9,2g ancol đơn chức C. Cho ancol C bay hơi ở 127$^0$C và 600 mmHg sẽ chiếm thể tích 8,32 lít.Công thức phân tử của chất X là:
3-12-2015 9-39-40 AM.png

Câu 5:
X là este của glixerol và axit hữu cơ Y. Đốt cháy hoàn toàn 0,1 mol X rồi hấp thụ tất cả sản phẩm cháy vào dung dịch Ca(OH)$_2$dư thu được 60g kết tủa. X có công thức cấu tạo là:
A.(HCOO)3C$_3$H$_5$
B. (CH$_3$COO)3C$_3$H$_5$
C. (C$_{17}$H$_{33}$COO)3C$_3$H$_5$
D. (C$_{17}$H$_{33}$COO)3C$_3$H$_5$

Câu 6: X là este mạch hở do axit no A và ancol no B tạo ra. Khi cho 0,2 mol X phản ứng với NaOH thu được 32,8 gam muối. Để đốt cháy 1 mol B cần dùng 2,5 mol O2. Công thức cấu tạo của X là …
A.(CH$_3$COO)2C$_2$H$_4$.
B.(HCOO)2C$_2$H$_4$.
C.(C$_2$H$_5$COO)2C$_2$H$_4$.
D.(CH$_3$COO)3C$_3$H$_5$.

Câu 7: Khi thủy phân hoàn toàn 0,05 mol este tiêu tốn hết 5,6g KOH. Mặt khác, khi thủy phân 5,475g este đó thì tiêu tốn hết 4,2g KOH và thu được 6,225g muối. Vậy CTCT este là:
A. (COOC$_2$H$_5$)$_2$
B. (COOCH$_3$)$_2$
C. (COOCH$_2$CH$_2$CH$_3$)$_2$
D. Kết quả khác

Câu 8: (ĐHA-2010) Thủy phân 0,2 mol một este E cần dùng vừa đủ 100gam dung dịch NaOH 24 % thu được một ancol và 43,6 gam hỗn hợp muối của 2 axit cacboxylic đơn chức. Hai axit đó là:
A. HCOOH và CH$_3$COOH
B. CH$_3$COOH và C$_2$H$_5$COOH
C. C$_2$H$_5$COOH và C$_3$H$_7$COOH
D. HCOOH và C$_2$H$_5$COOH

Câu 9: Hợp chất hữu cơ X chứa C, H, O mạch thẳng có phân tử khối là 146. X không tác dụng với Na kim loại . Lấy 14,6g X tác dụng với 100ml dd NaOH 2M thu được 1 muối và 1 ancol. CTCT của X là
A. C$_2$H$_4$(COOCH$_3$)$_2$
B. (CH$_3$COO)$_2$C$_2$H$_4$.
C. (C$_2$H$_5$COO)$_2$
D. A, B đúng.

Câu 10: Đốt cháy a mol X là trieste của glixerol với axit đơn chức mạch hở thu được b mol CO2 và c mol H2O, biết b – c = 4a. Hiđro hóa m gam X cần 6,72 lít H2 (đktc) thu được 39 gam một sản phẩm. Nếu đun m gam X với dung dịch chứa 0,7 mol NaOH đến phản ứng hoàn toàn, cô cạn dung dịch sau phản ứng thu được chất rắn khan có khối lượng là
A. 57,2 gam
B. 52,6 gam
C. 61,48 gam
D. 53,2 gam

Câu 11: Este X được tạo thành từ etylen glicol và hai axit cacboxylic đơn chức. Trong phân tử este, số nguyên tử cacbon nhiều hơn số nguyên tử oxi là 1. Khi cho m gam X tác dụng với dung dịch NaOH (dư) thì lượng NaOH đã phản ứng là 10 gam. Giá trị của m là
A. 14,5.
B. 17,5.
C. 15,5.
D. 16,5.

Câu 12: Cho 13,8 gam glixerol phản ứng với axit hữu cơ đơn chức B, chỉ thu được chất hữu cơ E có khối lượng bằng 1,18 lần khối lượng của glixerol ban đầu; hiệu suất phản ứng là 73,35%. Có bao nhiêu công thức cấu tạo phù hợp với E?
A. 3
B. 5
C. 2
D. 4

Câu 13: Xà phòng hóa hoàn toàn 1 este X đa chức với 100ml dung dịch KOH 1M sau phản ứng cô cạn dung dịch thu được 8,32 gam chất rắn và ancol đơn chức Y. Nếu đốt cháy hoàn toàn Y thu được 3,584 lit CO2 (đktc) và 4,32 gam H2O công thúc cấu tạo của X là
A.C$_2$H$_5$OOC-C$_2$H$_4$-COOC$_2$H$_5$
B.CH$_3$COOCH$_2$-CH$_2$-OOCCH$_3$
C.C$_2$H$_5$OOC-CH$_2$-COOC$_2$H$_5$
D.CH$_3$OOC-C$_2$H$_4$-COOCH$_3$

Câu 14:Cho 0,02 mol một este (X) phản ứng vừa hết với 200 ml dung dịch NaOH 0,2M thu được một muối và một ancol (Y), đều có số mol bằng số mol este phản ứng. Mặt khác, khi xà phòng hóa hoàn toàn 2,58 gam este đó bằng 1 lượng KOH vừa đủ, phải dùng 20 ml dung dịch KOH 1,5M và thu được 3,33 gam muối. Công thức ancol (Y) là
A. C$_2$H$_5$OH
B. C$_3$H$_6$(OH)$_2$
C. C$_2$H$_4$(OH)$_2$
D. C$_3$H$_5$(OH)$_3$

Câu 15: E là este mạch không nhánh chỉ chứa C, H, O, không chứa nhóm chức nào khác. Đun nóng một lượng E với 150 ml dung dịch NaOH 1M đến kết thúc phản ứng. Để trung hoà dung dịch thu được cần 60ml dung dịch HCl 0,5M. Cô cạn dung dịch sau khi trung hoà được 11,475 gam hỗn hợp hai muối khan và 5,52 gam hỗn hợp 2 ancol đơn chức. Công thức cấu tạo của este là
A. CH$_3$CH$_2$CH$_2$-OOC-CH$_2$CH$_2$COOCH$_3$
B. HCOOCH$_3$ và CH$_3$COOC$_2$H$_5$
C. C$_2$H$_5$-COO-C$_2$H$_5$
D. CH$_3$-CH$_2$-OOC-CH$_2$COOCH$_3$

 

Chuyên mục: Kiến thức

Related Articles

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Check Also
Close
Back to top button
444 live app 444 live 444 live app 444live kisslive kiss live yy live yylive