Kiến thức

Chất béo là gì? Những loại chất béo có trong thực phẩm

Chất béo là gì? Những loại chất béo có trong thực phẩm

Chất béo là gì? Những loại chất béo có trong thực phẩm

Chất béo là gì? Những loại chất béo có trong thực phẩm

  • Ngày xuất bản:31/01/2021
  • Danh mục:

    Sức khỏe tổng quát

Chất béo là chất dinh dưỡng đa lượng quan trọng đối với cơ thể. Tuy nhiên, không phải tất cả các chất béo đều có lợi như nhau. Vậy nên, đọc ngay bài viết này để hiểu chất béo là gì, cũng như các loại chất béo có trong thực phẩm nhé.

Chất béo là gì?

Về mặt dinh dưỡng, chất béo là nhóm dưỡng chất thiết yếu, cung cấp năng lượng quan trọng cho cơ thể. Mỗi gam chất béo các loại đều cung cấp 9 calo (nhiều hơn so với carbohydrate và protein – 4 calo/g).

Về cấu trúc hóa học, chất béo là este được tạo bởi các axit béo. Đây là những hợp chất hữu cơ được liên kết bởi carbon, hydro và oxy. Axit béo có 2 nhóm chính là axit béo bão hòa và axit béo không bão hòa..

Tùy thuộc vào cấu trúc, chất béo có thể tồn tại ở 2 trạng thái: rắn (gọi là mỡ) và lỏng (gọi là dầu). Ở mỗi trạng thái, chất béo sẽ có tính chất lý, hóa học khác nhau. Bên cạnh đó, chất béo có thể chuyển hóa từ rắn sang lỏng hoặc ngược lại theo sự thay đổi của môi trường.

Nếu được hỏi chất béo là gì, nhiều người có lẽ sẽ trả lời: “Chất béo là lipid”. Cách hiểu này không sai, nhưng chưa đủ. Bởi vì, chất béo chỉ là một dạng đặc biệt của lipid.

“Lipid” dùng để gọi chất béo ở cả 2 trạng thái rắn và lỏng. Ngoài chất béo, lipid còn bao gồm rất nhiều hợp chất khác như sáp, các phospholipid, steroid, … Do đó, cần phải phân biệt chất béo con người sử dụng với các dạng lipid khác.

Chất béo là chất dinh dưỡng cung cấp năng lượng quan trọng cho cơ thể.

Nguồn gốc của chất béo

Về nguồn gốc, chất béo xuất phát từ 2 nguồn chính sau:

  • Chất béo động vật:thường chứa nhiều axit béo bão hòa như, có nhiều ở phủ tạng và lớp mỡ dưới da động vật.
  • Chất béo thực vật:chủ yếu chứa các axit béo không bão hòa như chất béo trong dầu ô liu, đậu phộng, hạt lanh, hướng dương…

Phân loại chất béo có trong thực phẩm

Các loại chất béo khác nhau sẽ ảnh hưởng đến sức khỏe con người theo các cách khác nhau, có thể tốt hoặc xấu.

Dựa vào cấu trúc hóa học, chất béo trong thực phẩm được phân loại thành 3 nhóm chính dưới dây:

  1. Chất béo bão hòa (Saturated fats)

Đây là nhóm chất béo được tạo nên bởi các axit béo bão hòa. Loại axit béo này có số lượng nguyên tử hydro tối đa, bao phủ hoàn toàn các nguyên tử carbon. Do đó chất béo bão hòa rắn ở nhiệt độ phòng và đôi khi còn được gọi là chất béo rắn.

Chất béo bão hòa có thể làm tăng nồng độ cholesterol xấu (LDL) trong máu nếu. Điều này đồng nghĩa với việc làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch và đột quỵ .

Hiệp hội Tim mạch Mỹ (AHA) khuyến cáo một người chỉ nên ăn tối đa 13g chất béo bão hòa mỗi ngày.

Một số thực phẩm giàu chất béo bão hòa có thể kể đến như:

    • Thịt động vật và các sản phẩm từ thịt: thịt lợn, thịt bò, thịt gà…
    • Sữa và các sản phẩm từ sữa (ngoại trừ sữa không có chất béo): phô mai, kem…
    • Một số loại dầu thực vật: dầu dừa, dầu cọ, bơ ca cao…

Các loại thịt chứa nhiều chất béo bão hòa.

Nghiên cứu chỉ ra rằng, việc thay thế chất béo bão hòa bằng carbohydrate tinh chế hoặc đường cũng không tốt cho sức khỏe. Thay vào đó, mọi người nên dùng những thực phẩm lành mạnh như các loại hạt, đậu, ngũ cốc, rau…

  1. Chất béo không bão hòa (Unsaturated fats)

Loại chất béo này được cấu tạo bởi các axit béo không bão hòa (số lượng nguyên tử hydro ít hơn carbon). Vì thế, chất béo không bão hòa là chất lỏng ở nhiệt độ phòng và có nguồn gốc chủ yếu từ dầu thực vật. Các chuyên gia dinh dưỡng đánh giá đây là chất béo “tốt”cho sức khỏe con người.

Có 2 loại chất béo không bão hòa: chất béo không bão hòa đơn và chất béo không bão hòa đa.

2.1. Chất béo không bão hòa đơn (Monounsaturated fats)

Chất béo không bão hòa đơn là chất béo có 1 liên kết hóa học không bão hòa. Chúng có thể làm giảm mức cholesterol xấu (LDL) và duy trì cholesterol tốt (HDL) ở mật độ cao.

Theo các chuyên gia y tế, một chế độ ăn uống giàu chất béo không bão hòa đơn có thể làm giảm nguy cơ mắc bệnh tim. Nghiên cứu chế độ dinh dưỡng Địa Trung Hải có chứa nhiều chất béo không bão hòa đơn có thể làm giảm nguy cơ mắc bệnh mãn tính.

Nguồn thực phẩm cung cấp chất béo không bão hòa đơn bao gồm:

    • Dầu ô liu, dầu đậu phộng, dầu cải..
    • Quả có hạch như hạnh nhân, quả hồ đào…
    • Quả bơ

Dầu đậu phộng rất giàu chất béo không bão hòa đơn.

2.2. Chất béo không bão hòa đa (Polyunsaturated fats)

Chất béo không bão hòa đa có từ 2 liên kết hóa học không bão hòa trở lên. Đây là một loại chất béo rất tốt cho sức khỏe.

Có 2 loại chất béo không bão hòa đa là axit béo omega-3 và axit béo omega-6. Trong đó, axit béo omega-3 gồm 3 dạng nhỏ: eicosapentaenoic acid (EPA), axit docosahexaenoic (DHA) và alpha-linolenic acid (ALA).

Axit béo omega-3 có nhiều trong các loại cá sống ở vùng nước lạnh như cá ngừ, cá mòi… Theo Viện Y tế Quốc gia Mỹ (NIH), omega-3 rất tốt cho tim mạch. Đồng thời, chúng có thể làm giảm triglyceride trong máu và giúp cải thiện trí não.

Axit béo omega-6 được tìm thấy trong các loại ngũ cốc, dầu thực vật, đậu nguyên hạt, các loại rau xanh… Loại axit béo này rất quan trọng đối với sự phát triển thể chất và tăng cường hệ miễn dịch.

Chất béo không bão hòa đa có nhiều trong một số loại thực phẩm sau:

    • Các loại cá béo: cá ngừ, cá thu, cá thu, cá mòi, cá hồi, cá trích…
    • Một số loại dầu: dầu hướng dương, dầu, đậu nành, dầu cây rum…
    • Ngô, hạt lanh, quả óc chó…

Axit béo omega-3 có nhiều trong các loại cá béo.

  1. Chất béo chuyển hóa (Trans fats)

Loại chất béo này có thể được tìm thấy trong thịt và các sản phẩm từ sữa, nhưng với một lượng rất nhỏ. Phần lớn chúng là sản phẩm của quá trình biến đổi dầu thực vật từ dạng lỏng thành dạng sệt (rắn) để sản xuất một số loại bơ thực vật (margarine).

Về mặt hóa học, chất béo chuyển hóa vẫn là chất béo không bão hòa. Nhưng trong cơ thể con người, chất béo này lại hoạt động giống như chất béo bão hòa.

Chế độ ăn uống nhiều chất béo trans không tốt cho sức khỏe. Bởi vì, chúng có thể làm tăng nồng độ LDL-cholesterol và giảm HDL-cholesterol. Điều này làm tăng nguy cơ mắc các bệnh tim, đột quỵ và tiểu đường loại 2.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ước tính rằng, chất béo trans có thể liên quan đến 500.000 trường hợp tử vong vì bệnh tim mạch mỗi năm.

Những thực phẩm có chất béo chuyển hóa có thể bao gồm:

    • Thực phẩm chiên như khoai tây chiên, ngô chiên…
    • Bánh nướng, bánh quy, bánh ngọt, pizza đông lạnh….
    • Bơ thực vật
    • Đồ ăn nhanh, thực phẩm đóng gói

Khoai tây chiên là thực phẩm chứa nhiều chất béo chuyển hóa.

Trên đây, Kenhkhoedep.vn đã mô tả bức tranh tổng quan về chất béo: Chất béo là gì? Các loại chất béo có trong thực phẩm. Hi vọng thông tin trong bài sẽ giúp các bạn hiểu được sự khác biệt giữa các loại chất béo. Trên cơ sở đó có thể xây dựng chế độ ăn uống lành mạnh với tỷ lệ chất béo hợp lý nhất.

 

Chuyên mục: Kiến thức

Related Articles

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Check Also
Close
Back to top button