Aldehyde – Wikipedia tiếng Việt

Aldehyde

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia

Bước tới điều hướng

Bước tới tìm kiếm

Mô hình nhóm aldehyde

Aldehyde, hay aldehyd, an-đê-hít, là hợp chất trong

hóa hữu cơ

có nhóm chức

cacbaldehyd

: R-CHO. Tên aldehyd (aldehyde) gốc từ

tiếng La Tinh

alcohol dehydrogenatus có nghĩa:

rượu

đã được khử

hyđrô

.

Các aldehyd thông dụng[

sửa

|

sửa mã nguồn

]

Các chất trong nhóm aldehyd gọi theo

IUPAC

: tên

ankan

cùng bậc cacbon cộng thêm đuôi –al, ví dụ metan CH4 sang H-CHO metanal.

Bậc cacbon Tên IUPAC Tên thường Điểm sôi °C Công thức
1

Metanal

Fomaldehyd

-19,5 H-CHO
2

Etanal

Acetaldehyd

21 CH3-CHO
3 Propanal Propylaldehyd 48 C2H5-CHO
4 Butanal Butyraldehyd 75 C3H7-CHO
5 Pentanal Amylaldehyd 103 C4H9-CHO
6 Hexanal Hexaldehyd 131 C5H11-CHO
7 Heptanal Heptylaldehyd 153 C6H13-CHO
8 Octanal Octylaldehyd 171 C7H15-CHO
9 Nonanal Nonylaldehyd 193 C8H17-CHO
10 Decanal Decylaldehyde 207 C9H19-CHO

Một số aldehyd có tên thông thường đọc theo quy tắc:

"Aldehyd" + Tên axit tương ứng 

hoặc

Tên axit tương ứng bỏ "ic" + "aldehyd" 

HCHO: formaldehyd hay aldehyd formic; CH3CHO: axetaldehyd hay aldehyd axetic;

C2H5CHO: propionaldehyd hay aldehyd propionic;

CH3CH2CH2CHO: aldehyd butiric;

(CH3)2CH-CHO: aldehyd isobutiric;

CH2=CH-CHO: aldehyd acrylic hay acrylaldehyd;

OHC-CHO: aldehyd oxalic hay oxalaldehyd.

Phân loại anđêhit

anđênit đơn chức, no: CnH2n+1-CHO

anđêhit đa chức: R-(CHO)n với R: nhóm Hidrocacbon, n: số chức

Xem thêm: So sánh sự khác nhau giữa ăn mòn điện hóa và ăn mòn hóa học

Tính chất vật lý[

sửa

|

sửa mã nguồn

]

Khác với

ancol

phenol

, giữa các phân tử anđehit không có liên kết hiđro, vì thế nhiệt độ sôi và nhiệt độ nóng chảy của anđehit thấp hơn nhiều so với ancol tương ứng. Tuy nhiên anđehit nóng chảy và sôi ở nhiệt độ cao hơn hiđrocacbon tương ứng, chủ yếu là vì có nhóm chức -CH=O phân cực.

Tính chất hóa học[

sửa

|

sửa mã nguồn

]

Phản ứng với các amin[

sửa

|

sửa mã nguồn

]

Aldehyd +

Amin

Imine

+ nước

Phản ứng với ancol[

sửa

|

sửa mã nguồn

]

CH3-CHO+CH3-CH2-OH → CH3-CH(OH)-CH2-CHO

Phản ứng hỗn hợp[

sửa

|

sửa mã nguồn

]

Phản ứng cộng hạt nhân[

sửa

|

sửa mã nguồn

]

Phản ứng khử (Phản ứng cộng với hidro)[

sửa

|

sửa mã nguồn

]

Aldehyd cộng hidro (xúc tác Niken) đun nóng tạo ra ancol bậc I.

R-CHO + H2 → R-CH2OH

Phản ứng oxi hóa[

sửa

|

sửa mã nguồn

]

Phản ứng đặc trưng của aldehyd là phản ứng tráng gương:

R-CHO + 2[Ag(NH3)2]OH → R-COONH4 + 2Ag + 3NH3 + H2O.

Riêng HCHO có thể phản ứng tráng gương với tỉ lệ 1:4

HCHO + 4[Ag(NH3)2]OH → (NH4)2CO3 + 4Ag + 6NH3 + 2H2O.

Các aldehyd còn tác dụng được với Cu(OH)2 trong môi trường kiềm cho kết tủa Cu2O màu đỏ gạch:

R-CH=O + 2Cu(OH)2 + NaOH → R-COONa + Cu2O + 3H2O

Riêng đối với HCHO:

HCHO + 4Cu(OH)2 + 2NaOH → Na2CO3 + 2 Cu2O + 6H2O

Các aldehyd đa chức phản ứng theo tỉ lệ 1:2n (n là số chức -CHO).

Ngoài ra aldehyd còn có phản ứng với dung dịch brom:

R-CHO + Br2 + H2O → R-COOH + 2HBr.

Aldehyd cũng có thể làm mất màu dung dịch thuốc tím KMnO4.

R-CHO + KMnO4 → RCOOK + MnO2 + H20.

Aldehyd có phản ứng oxi hóa bởi O2 tạo ra axit cacboxylic tương ứng với xúc tác Mn2+ và ở nhiệt độ cao:

R−CHO+12O2→R−COOH{displaystyle R-CHO+{frac {1}{2}}O_{2}rightarrow R-COOH}.

Các phản ứng: tráng gương, làm mất màu dung dịch brom, làm mất màu dung dịch thuốc tím dùng để nhận biết aldehyd.

Xem thêm: Tài liệu Bài tập trắc nghiệm giới hạn có lời giải chi tiết – nguyễn phú khánh, huỳnh đức khánh

Quá trình tạo ra[

sửa

|

sửa mã nguồn

]

Qua điều chế (chủ động)[

sửa

|

sửa mã nguồn

]

Aldehyd được điều chế qua quá trình oxy hóa nhẹ hay khử hyđrô rượu bậc I có xúc tác
R-OH + ½O2 → R’-CHO + H2O
R-OH → R’-CHO + H2

Qua chế biến thực phẩm (thụ động)[

sửa

|

sửa mã nguồn

]

Giáo sư Grootveld, trường Đại học De Montfort ở Leicester đã đo nồng độ của các hợp chất độc được tạo ra khi

dầu ăn

bị đun nóng tới những

nhiệt độ

khác nhau. Tại

điểm khói

, dầu bị

phân hủy

, bị

oxy hóa

và các hợp

chất độc

(toxicologic) có liên quan có thể được hình thành như aldehyde. Các thử nghiệm cho thấy

dầu ngô

dầu hướng dương

tạo ra lượng aldehyde khi đun nóng nhiều gấp 3 lần

, ngoài ra nhóm còn phát hiện thêm hai loại aldehyde chưa từng biết tới trước đó trong các loại dầu thực vật khi gia nhiệt. Một bữa ăn điển hình gồm cá và

khoai tây chiên

, được chiên trong

dầu thực vật

, chứa lượng aldehyde độc nhiều gấp 100 – 200 lần giới hạn an toàn hằng ngày theo quy định của

WHO

[1]

. Như vậy, về khoa học, nếu không đun nóng

chất béo không bão hoà

thì các loại dầu ngô và hướng dương vẫn là những lựa chọn lành mạnh (sử dụng ở nhiệt độ thường như làm món

salad trộn

), chúng giúp giảm

cholesterol

xấu và giảm nguy cơ

đột quỵ

cùng các

bệnh tim mạch

.

Lĩnh vực sử dụng[

sửa

|

sửa mã nguồn

]

Các aldehyd được dùng trong quá trình sản xuất plastic, phẩm màu, nước hoa và dược phẩm. Với aldehyd thông dụng nhất là metanal H-CHO (

fomanđêhít

, foocmôn) có tính khử trùng, diệt vi khuẩn, nên thường dùng trong các chất diệt côn trùng, chất tẩy uế. Xiclohexanon còn được dùng làm nguyên liệu sản xuất polyme như tơ capron,nilon6,6. Axeton được dùng làm dung môi trong quá trình sản xuất nhiều hợp chất trong công nghiệp mĩ phẩm,làm nguyên liệu tổng hợp clorofom,ioddofom,….

Xem thêm: Hiểu ngay công thức have to [Ví dụ chi tiết]-Hack Não Từ Vựng

Độc lực với cơ thể[

sửa

|

sửa mã nguồn

]

Nên lưu ý rằng aldehyde là một

chất độc

gây

ung thư

, bệnh tim mạch, những bệnh

thoái hóa thần kinh

như bệnh

mất trí nhớ

,

Parkinson

Alzheimer

, dị dạng thai nhi, viêm, nguy cơ loét và

tăng huyết áp

khi ăn hay hít phải dù với lượng ít

[2]

[3]

.

Tham khảo[

sửa

|

sửa mã nguồn

]

  1. ^

    “DMU research on ‘healthiest’ cooking oils revealed on BBC’s Trust Me, I’m a Doctor”

    . 28 tháng 7 năm 2015.

  2. ^

    Chen, Che-Hong; Ferreira, Julio Cesar Batista; Gross, Eric R.; Rosen, Daria Mochly (ngày 1 tháng 1 năm 2014).

    “Targeting Aldehyde Dehydrogenase 2: New Therapeutic Opportunities”

    . Physiological Reviews. 94 (1): 1–34.

    doi

    :

    10.1152/physrev.00017.2013

    .

  3. ^

    “Fried food risks: Toxic aldehydes detected in reheated oil”

    . ScienceDaily. Plataforma SINC. ngày 22 tháng 2 năm 2012.

Lấy từ “

https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Aldehyde&oldid=65010772

Chuyên mục: Kiến thức

Related Articles

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Check Also
Close
Back to top button